حوادث طبیعی؛ سونامی خاموش در برابر افغانستان

شیرین‌آقا صمیم

به بهانه ی کنفرانس وزیران آسیا، «کاهش خطر حوادث ۲۰۱۸»
حوادث طبیعی و پیامدهای ناگوار آن نه‌تنها این‌که جامعۀ بشری را تهدید می‌کند بل‌که تهدید بزرگ برای محیط زیست و اجزای شامل در آن نیز می‌باشد. در دو دهۀ اخیر، میزان خساره‌های ناشی از حوادث طبیعی به شکل سرسام‌آوری افزایش یافته و سبب تخریب محیط زیست، از دست رفتن دارایی‌ها، از بین رفتن سلامتی انسان‌ها و حیوانات گردیده‌است. زیان‌های اقتصادی به جا مانده از حوادث طبیعی، عمق فاجعه در میان جامعۀ بشری را نشان می‌دهد و باعث شده تا روند انکشاف در بسیاری از کشورها به خصوص کشورهای فقیر و دارای اقتصاد پایین به رکود مواجه گردد.
خوش‌بختانه گزارش‌های منتشر شده از سوی کمیتۀ اجرایی کاهش خطر حوادث ملل متحد  به عنوان یک هش‌دار برای سران کشورها عمل کرده و توجه بیش‌تری را برای مهار و کاهش خطر حوادث در جهان معطوف داشته‌است. در نتیجۀ گفت‌وگوی سران کشورها با ابتکار ملل متحد، دانش‌مندان و متخصصان در گروه‌های کاری ایجاد گردید و بحث‌های جدی را دنبال کردند تا سر انجام سال ۲۰۱۵ میلادی سال مهم برای سیارۀ که ما در آن زیست می‌کنیم پنداشته شد. در این سال جهان به سه توافق کلی در زمینۀ انکشاف پایدار، محو فقر، حفاظت زمین و کاهش خطر حوادث دست یافت. نخست اهداف انکشافی هزاره‌ که از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۵ در جهان تطبیق گردید و جای خود را برای ۱۷ هدف انکشاف پای‌دار داد. دوم، چهارچوب سندای به سبب کاهش خطر حوادث جای‌گزین چهارچوب قبلی هایگو گردید. سوم، سند بسیار ارزشمند دیگر در رابط به تغییرات اقلیم از سوی سران کشورها در پاریس به امضا رسید که به توافق پاریس در مورد تغییرات اقلیمی مشهور است.
این توافق‌نامه‌های جهانی فرصت مناسب را برای کشورهایی که کم‌تر توسعه‌یافته‌اند و کشورهای در حال توسعه مساعد ساخته تا از تعهدات مالی کشورهای توسعه یافته در قبال این کشورها برای اعمار و احیای مجدد منابع و معیشت مردم‌شان استفاده اعظمی کنند. از سوی دیگر میزان خطرات بالقوه را که از ناحیۀ تغییرات اقلیم متوجۀ کشورشان و جهان گردیده کاهش بخشند. در گزارش‌های منتشر شدۀ ملل متحد و ادارۀ کمک‌های بشری ( OCHA) آمده‌است که در جریان سی سال گذشته تعداد طوفان‌ها، خشک‌سالی و سیلاب‌ها سه برابر افزایش یافته و ارقام متضررین از مرز پنج برابر گذشته‌است.
استراتژی بین‌المللی کاهش خطرات سازمان ملل متحد (UNISDR) گزارش داده‌است که سالانه در حدود ۸۰۰۰۰ نفر کشته و ۲۰۰ میلیون تن دیگر از حوادث متضرر می‌شوند؛ ۸۰ درصد آن از اثر حوادث ناشی از اقلیم و آب و هواست. این گزارش نشان می‌دهد که کودکان (زیر سن ۱۸) بیش‌ترین گروه متضرر بوده‌اند.
پیامد حوادث، ملت‌ها را در جهان درهم می‌کوبد؛ شرایط زنده‌گی را در بخش‌های مختلف جهان برای انسان‌ها دشوار می‌سازد. امروزه در جهانی که ما زنده‌گی می‌کنیم حدود ۷۰ میلیون انسان در گرسنه‌گی به سر می‌برند و دو سوم از جمعیت جهان در فقر زنده‌گی‌شان را می‌گذرانند، در مجموع فهم عقب مانده‌گی ۷۰ درصد جمعیت جهان که در قاره‌های آسیا، آفریقا و آمریکا پراکنده استند، امروز جای تامل دارد و دانستن آن می‌تواند نقش حیاتی داشته باشد. با بیش‌تر از دو قرن انقلاب صنعتی در جهان، هنوز دو-سوم مردم کرۀ زمین از فقر و عقب مانده‌گی اقتصادی رنج می‌برند. گزارشات بانک جهانی نشان می‌دهد که هنوز ۴۰ درصد مردم جهان در شرایط فقر مطلق به سر می‌برند و وضع دیگران نیز به‌تر نیست. فقر تنها پدیدۀ مجرد نیست، بل‌که به دنبال خود بی‌سوادی، سوءتغذیه، بیماری و کمبود سایر نیازهای انسانی را نیز همراه دارد.
افغانستان در شمار کشورهای آسیب‌پذیر از تغییرات اقلیم در جهان محسوب می‌شود. نظر به گزارش‌های ارایه‌شده و سناریوهای بدبینانۀ اقلیمی، تا سال ۲۰۵۰ این کشور شاهد افزایش درجۀ گرما تا ۳ درجۀ سانتی گراد خواهد بود. پیامدهای ناشی از تغییر اقلیمی می‌تواند زیان‌های فراوان را بر ایکو سیستم کشور و سایر منابع از جمله آب وارد کند.
آفت‌های طبیعی با طبیعت و اراضی کشور ما گویا چنان محکم گره خورده که هر از چندگاهی باید از مردم ما قربانی گیرد و خسارات بر جای گذارد. در سال‌های اخیر رخدادهای چون زمین لرزه، سیلاب، برف کوچ و رانش زمین از اتفاقات طبیعی با پیامدهای ویران‌گری بودند که باعث از بین رفتن انسان‌ها و دارایی مردم گردید.
اتفاق رانش زمین در شمال‌شرق کشور در قریۀ آب-باریک شهرستان ارگوی بدخشان جان ده‌ها تن را گرفت. سیلاب در ولایت‌های مختلف از شمال تا شرق و مناطق مرکزی از مردم قربانی گرفته و تعدادی از خانواده‌ها را مجبور به ترک محلات مسکونی شان کرد.
زمین لرزۀ پر قدرت سال ۱۳۹۴ نیز در بسیاری از مناطق کشور تلفات جانی و مالی را در قبال داشت. تمام موارد یادشده نشان می‌دهد که قدرت تاب‌آوری مردم در برابر حوادث اندک است.
میزان آگاهی در میان جوامع روستایی کشور به شدت پایین بوده و مردم معلومات کافی را در راستای مبارزه با حوادث طبیعی ندارند. برای سامان‌مند شدن سیستم هشدار قبلی و اتخاذ تدابیر راه‌بردی برای احتمال خطر وقوع حوادث در کشور، نیاز به گسترش هم‌کاری میان سازمان‌های امدادرسان و نهادهای ملی کشور است. با ایجاد ریاست کمیتۀ ملی مبارزه با حوادث و ارتقای ادارۀ ملی مبارزه با حوادث به وزارت در کشور و تدوین قانون مبارزه با حوادث، شماری از نهاد‌های حکومتی خود را مکلف برای پاسخ‌دهی در حالت‌های فوق‌العاده می‌دانند. اما در اکثر موارد عدم هم‌آهنگی و هم‌کاری زیر یک چتر برای آسیب دیده‌ها منجر به عرضۀ امداد نا چیز و بی موقع می‌گردد. احتمال خطر حوادث طبیعی در ساحات مختلف به شدت تمام می‌تواند زنده‌گی مردم را متاثر سازد و زندگی مردم را در ابعاد مختلف مختل سازد.
روی‌ هم‌رفته، مردم در طول سال‌های زنده‌گی‌شان با تجارب تلخ حوادث کنار آمده و در برابر پیامد‌های حوادث مبارزه کرده و زنده‌گی خود را دوباره از سرگرفته‌اند، شک نیست که مردم قدرت چاره‌جویی در برابر حوادث را به گونۀ سنتی دارند، اما ظرفیت کنونی در محلات به گونه‌یی‌ست که کوچک‌ترین آسیب طبیعی می‌تواند منجر به یک فاجعۀ بزرگ گردد و مردم توان احیای دوبارۀ آن را نداشته باشند. بنا بر این فعالیت‌های مداوم در زمینۀ ارتقای آگاهی مردم در برابر حوادث و اعمار سیستم‌های محافظتی برای کاهش خطرات در سطح روستاها می‌تواند تا حدی از پیامدها و آسیب‌های وسیع حوادث جلوگیری کند.
با در نظر داشت شرایط زندگی مردم افغانستان و خطرهای طبیعی فراراه این کشور، نیاز به برنامه‌ها، سیاست‌ها و خط مش‌های روشن است. حکومت و پالیسی‌سازان تلاش‌های مستمر را باید به گونۀ جدی در هم‌سویی و هم‌کاری متخصصان و نهادهای اکادمیک و پژوهشی دنبال کنند تا باشد برای فردای کشور برنامه‌های مناسب با شرایط محیط و مردم آماده و عملی گردند؛ سرانجام شرایط سازگاری ما با تحولات طبیعی وفق یابد.
نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته های مشابه

بستن